سابقه تاريخي ني ريز به دوره هخامنشيان مي رسد بدنبال كاوش باستان شناسان در تخت جمشيد از لوح هاي گلي ، ني ريز مركز اسلحه سازي سلسله هخامنشيان بوده است . درسده نخست اسلام ، به دنبال فتح فارس به دست مسلمانان ني ريز به قلمرو اسلام درآمد و پذيراي اسلام شد و در قرن سوم هجري فضل بن حاتم ني ريزي رياضيدان نام آشناي جهان پا به عرصه علم و دانش گذاشت .

از قرن چهارم هجري شاهد تحولات تاريخي بيشتري شد . مسجد جامع كبير كه در آن دوران ساخته شده است گوياي اوضاع فرهنگي و ديني آن سامان است . در قرن يازدهم هجري قمري در ني ريز بيمارستان ، مدرسه طب و مدرسه علوم ديني به نام مدرسه (( غياثيه)) (1093- ه – ق) وجود داشته است .